YARGI USULÜ SORUNLAR İdari
yargı,adli yargı,askeri yargı,cezai yargı gibi birçok yargı usülü bulunmaktadır.Her
bir mahkemenin usülü ve örgütlenmesi farklı olduğundan avukatlar dahi
çelişki içinde kalmaktadır. ÇÖZÜMLER Tüm usül kanunları,aşağıdaki şekilde tek bir usül kanunu olarak birleştirilir ise, her insanın anlayabileceği,uygulaması ve denetimi kolay,seri bir yargılama mümkün olabilir. GÖREV
Verilecek
hapis cezasının üst sınırı on ay,para cezasının üst sınırı asgari ücretin
on misline kadar olan ceza davaları ile,kanunda Sulh Ceza Mahkemeleri
yetkilidir diye belirtilen ceza davaları Sulh Ceza Mahkemelerinde görülür.
2-Kiracı-kiraya veren ilişkilerine dayalı davalar,evlenme ve evlat edinmeye izin konulu davalar,ortak malların paylaştırılmasına ilişkin davalar Sulh Hukuk Mahkemelerinde çözümlenir. YETKİ 3-Bir olaya bağlı davalarda olay yeri, anlaşmaya bağlı davalarda anlaşma yeri,gayrımenkule bağlı davalarında gayrımenkulün bulunduğu yer mahkemeleri yetkilidir. Aksi kararlaştırılmamış ise,davalı veya davalılardan birinin ikametgahının bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir. Şirket aleyhine davalar,şirket şubelerinin bulunduğu yerlerde de açılabilir. Taraflar anlaşmalarla davanın görüleceği yer mahkemesini belirleyebilir. Hakim,öncelikle açılan davanın yerinin ve isminin doğru olup olmadığına bakar,yanlışlık var ise dosyayı doğru mahkemeye gönderir. HAKİM VE SAVCILARIN DAVAYA BAKAMAYACAĞI DURUMLAR 4-Kendisini ilgilendiren,kendi veya eşinin üçüncü dereceye kadarki akrabalarını ilgilendiren durumlarda, bir tarafla samimi veya düşman ise,hakim-savcı olaya bakamaz. Çekilmesi gereken hakim-savcı kendiliğinden çekilmemiş ise,taraflardan birinin talebi ile,üst veya denk olan diğer bir mahkeme bu konuda karar verir. Hakim-savcının reddi,davayı uzatmak amacı ile istenemez.Ret istemi duruşmasız olarak incelenir,istem uygun görülmez ise,dosya aynı hakim-savcıya iade olunur. TARAF VEYA DAVALARIN BİRLEŞMESİ 5-Birlikte hareket etmekte menfaati olanlar,birlikte taraf olabilir. Birbiri ile ilgisi olan davalar,ilk açılan dava ile birleştirilir,bu mahkeme tüm olayları birlikte değerlendirip çözer. İlgili davalardan birisi Sulh,birisi Asliye Mahkemesinde ise,dosyalar Asliye Mahkemesinde birleştirilir. Açılmış bir davada,davadan habersiz olup da dava ile ilgisi olan var ise,durum bu şahsa bildirilir ve bunlar isterlerse davaya katılırlar. VEKİLLİK 6-Avukat sıfatı olmayanlar davada vekil olamazlar. Avukatın vekilliği,vekalet belgesini dosyaya koyması ile başlar. SAVCININ TARAF OLMASI 7-Savcı ceza davalarında mağdur tarafın yanındadır. Hukuk davalarında,kamu düzenini bozucu bir unsur gören savcı,dava devam etmekte ise durumu ilgili hakime yazılı olarak bildirir,dava karara çıkmış ise de bunu temyiz eder. Hukuk Mahkemesi kararları savcı incelemesi ve onayından geçmeden kesinleştirilmez. GÖZALTI SÜRESİ 8-Yakalanan sanıklar yirmidört saat içinde hakim önüne çıkarılır.Fevkalade durumlarda ve gerekçeli olarak,gözaltı süresinin kırksekiz saat daha uzatılması hakim tarafından kararlaştırılabilir. TUTUKLULUK HALİ 9-Sanık kaçabilecek durumda ise,işlendiği iddia olunan suçun cezasının üst sınırı beş yılı aşıyor ise,deliller yok edilebilecek veya sanığın toplumda dolaşması infial oluşturacak ise,suç işlediği kuvvetle muhtemel olan sanık tutuklanır. Şartlar kalkar kalkmaz tutukluluk sona erdirilir. Tutuklunun duruşmalarının arası yirmi günü,toplam tutukluluk süresi de beş ayı aşamaz. ŞİKAYETÇİNİN İFADESİ 10-Şikayetçi olan şahıs,kendi istemedikçe bir daha çağrılmaz. Sonradan gelip şikayetini geri aldığını bildirmeyen şikayetçi,bu şikayetini sonuna kadar sürdürmüş sayılır. İHTİLAF KONUSUNUN AYDINLATILMASI 11-Hakim,olayı aydınlatmak için,ilgilileri çağırır ve ilgili belgeleri toplar. Gereken bilgi ve belgeler toplanmadan karar verilmez. Taraflar eksik veya yanlış beyanlarını,dürüstlük kuralları çerçevesinde her zaman düzeltebilir. MAHKEME MASRAFLARI 12-Karar kesinleşip,haksız veya suçlu belli oluncaya kadar tüm masrafları devlet karşılar.Karar kesinleşince masraflar suçlu veya haksız olandan cebren tahsil olunur. Davasından vazgeçen veya açılan davayı kabul eden,tüm masrafları öder. TEDBİR KARARI 13- Hakim davanın devamı sırasında,hakkın yerine getirilmesini sağlayıcı tedbirleri alır. Davanın başlangıcında,karşı taraf dinlenmeden de tedbir konulu karar verilebilir.Karşı taraf dinlendikten sonra bu tedbir değiştirilebilir,kaldırılabilir. MAHKEMEYE SAYGISIZLIK 14-Mahkeme düzen ve huzurunu bozan,hakimin görevini yapmasını engelleyen,hakimin talebi ile derhal diğer bir hakim tarafından yargılanır,suçlu görülene on günden iki aya kadar hapis cezası verilir. DURUŞMA TUTANAĞI 15-Duruşmalarda,önceki oturumda kararlaştırılanların yapılıp yapılmadığı, tarafların verdiği belgeler, söylenenler,sonraki oturumda neler yapılacağı tutanak ile belirlenir ve örnekleri taraflara verilir. Duruşmaya katılmasalar da isteyenler tüm dosya örneğini alabilirler. DELİLLER 16-Davacı dava dilekçesi ile birlikte,davalı da ilk duruşmaya kadar tüm delillerini sunmak zorundadır.Hakim ikinci oturuma kadar tüm delillerin dosyada hazır olması için,gerekirse ihtar ve kesin süreler vererek tüm önlemleri alır. DAVA DİLEKÇESİ 17-Dava dilekçesi;davacı,davalı,talep edilenlerin anlaşılır şekilde izahı ve delilleri içermelidir. DELİL TOPLAMA 18-Mahkeme delillerin yeterince toplanamadığına kanaat getirir ise, adli polis veya yazışma ile delilleri toplar. Olayla ilgili başka davalar var ise,bunların dosyaları getirtilebilir,devam eden davaların sonucu beklenebilir. KESİN HÜKÜM 19-Deliller değişmemiş ve konu daha önce karara bağlanmış ise,sonradan açılan dava ret olunur. YARGILAMA GİDERLERİ 20-Devlet tarafından karşılanan yargılama giderleri haksız çıkandan tahsil olunur. Sulh mahkemelerinde her bir dava konusu için beş günlük ve her duruşma oturumu için iki günlük asgari ücret tutarı,sair masraf ve harçlar ile birlikte haksız çıkandan tahsil edilir. Asliye mahkemelerinde,her bir dava konusu için on günlük ve her duruşma oturumu için dört günlük asgari ücret tutarı , sair masraf ve harçlar ile birlikte haksız çıkandan tahsil edilir. Ayrıca,değeri belli olan davalarda,dava konusu değerin%2 oranında, değeri belirsiz davalarda da sulh mahkemelerinde beş günlük,asliye mahkemelerinde on günlük asgari ücret tutarı kadar karar harcı haksız çıkan taraftan tahsil edilir. Bir tarafın haksızlığı açıkça ortada ise ve bu taraf yargılamalar esnasında durumunu derhal kabul etmemiş ise,yargılama giderlerinin iki katını ödemeye mahkum edilir. Tüm yargılama giderleri,karar kesinleştikten sonra on gün içinde ilgilisince hazine adına yatırılır.Kararın kesinleşmesi sonrasındaki on gün içinde yatırılmayan yargılama giderleri, hazine tarafından cebren tahsil edilir. MAHKEMENİN TALEPLERİ 21-Kişi ve kurumlar,mahkemenin istediği bilgi ve belgeleri geçerli bir mazeretleri olmadığı takdirde üç gün içinde vermek zorundadır.Aksi davranışta bulunanlar,yalan-yanlış veya eksik cevap verenler, bir aydan üç aya kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Mahkemeler bilgi ve belge sorar iken,posta dönüş masrafını da ekler. Mahkemelerle ilgili yazışmalar "acele posta" ile gerçekleştirilir. Mahkeme gerekir ise telefon ve faks ile de bilgi toplayabilir. TARAFLARIN UZLAŞMASI 22-Hakim tarafların sulh olmaları ve davanın anlaşma ile neticelenmesi için her aşamada tarafları teşvik eder. TANIKLAR 23-Hakim bildirilen ve resen belirleyeceği tanıkları çağırıp dinler,uzakta bulunan tanıkların da bulundukları yer mahkemesince dinlenmelerini sağlar. Hiç kimse tanıklıktan kaçınamaz,gelmeyenler de zorla getirilir. Ondört yaşını doldurmuş olan tanıklar,"Allahım,şerefim ve namusum üzerine yemin ederim ki doğruyu söyleyeceğim" dedirtildikten sonra dinlenmeye başlanır. Çağrıya rağmen mazeretsiz olarak duruşmaya gelmeyen tanığa,bir aydan üç aya kadar hapis cezası verilir. Mahkemeler,tanıkların gelip de uzun süre beklememeleri için gereken önlemleri alır,mümkün olduğunca bildirilen saatte tanıklar dinlenir. Tanık çok meşgul,hasta,yaşlı veya önemli bir görev ifa eden birisi ise, mahkeme yanına giderek veya şahidin bildirdiği zamanda dinleme yapabilir. Tanıklar mümkün olduğunca aynı oturumda dinlenip,çelişkiler giderilmeye çalışılır. Yeminden,bildiğini söylemekten kaçınan tanığa iki aydan altı aya kadar hapis cezası verilir. Yalan söyleyen tanığa,söylediği yalan ile oluşacak durum ve bir menfaat elde edip etmediği de nazara alınarak,altı aydan üç yıla kadar hapis cezası verilir. SENET 24-Yazılı belge kuralı esastır.Yazılı bir belge sunan tarafa karşı,mutlaka yazılı belge ile karşı konulabilir. Senede bağlanması olağan olmayan ilişkiler,yakın çevre ilişkileri ve taraflardan birinin suç veya kötü niyeti söz konusu ise tanık dinlenebilir. Okuması olmayanlar,ancak noter,tapu dairesi ve mahkeme huzurunda senet verebilirler.Bu senetlerde de şahsın senet içeriğinden haberdar olduğu iki tanık ile kayda geçirilir.Körlerin senet düzenlemesi de okuması olmayanlar gibidir. İMZANIN İNKARI 25-Senetteki parmak izi veya imza ilgilisince inkar edilmekte ise,mahkeme senet aslını teslim alır ve gerçek örneklerle mukayeseli inceleme yaptırır. Parmak izi veya imzayı haksız yere inkar edenlerle haksız yere taklit edenler,bu sebeple oluşan tüm zararları ödemek ve bir yıldan dört seneye kadar hapis cezası ile cezalandırılır. BİLİRKİŞİ 26-Hakim gerektiğinde uzmanlardan görüş ve rapor alır.Uzmanların yetkin ve tarafsız olması esastır.Gerekir ise birden fazla uzmandan da ortak veya ayrı ayrı rapor istenebilir. Uzmanlar verilen görevi reddedemez.Devlet memuru olmayan uzmanlara hakimin takdir edeceği ücret ödenir. YEMİN 27-İddiasını sair delillerle ispatlayamayan,karşı tarafa yemin teklifinde bulunabilir.Hakim,davanın içeriğine göre oluşturduğu yemin metnini yemin etmesi istenene sunar. Mazeretsiz olarak yemin etmeye gelmeyen veya yemin etmekten kaçınan,yemin hususunu kabul etmiş sayılır. Kendisine yemin teklifi yapılan,bu teklifi yemin teklifinde bulunana sunabilir.Bu durumda teklifi yapan yemin eder. HASIM ZORUNLULUĞU 28-Duruşmalı bir dava için hasım olması zorunludur. Mahkemeler hasımsız konuları duruşmasız olarak halleder. İDDİALARIN İNCELENMESİ VE KARAR 29-Hakim,kendini ifade edemeyen veya delillerini sunamayana yardımcı olur,delilleri toplar,sorular sorarak olayın net bir şekilde anlaşılmasını sağlar. Tarafların kendilerini ifade etmesi imkanları sağlanmadan karar verilmez. Tüm deliller toplanınca,mahkeme kararını açıklar.Açıklamayı takip eden beş gün içinde gerekçeli karar yazılarak taraflara yollanır.Kararın yazılması anında müracaat eden taraflar, imza karşılığı kararı elden alabilir. Kararda;mahkeme adı, hakim-savcı-katip isim ve imzaları,taraflar,dava konusu, dava ve karar tarihi ve numarası,iddia ve savunma özeti ve gerekçeleri ile birlikte taraflara tanınan hak ve yükümlülükler belirtilir. TAKİP YÜKÜMLÜLÜĞÜ 30-Hukuk davalarında davacı,ceza davalarında ise savcı davayı takip ile yükümlüdür. Savcılık makamı vazgeçer ve diğer ilgililer devam etmez ise ceza davası; davacı devam etmez ve diğer ilgililer takip etmek istemez ise de hukuk davası ortadan kaldırılır. Davacı,"tüm delillerimi sundum,bundan sonra mahkeme karar versin" diyerek,sonraki aşamalara katılmaksızın,hukuk mahkemesinin davayı araştırıp çözmesini isteyebilir. Davacı duruşmaya mazeretsiz olarak gelmez ise,kendisine yeni duruşma günü bildirilir. Davacı mazeretsiz olarak üst üste iki kez duruşmaya katılmaz ise dava açılmamış sayılır ve tüm masraflar davacıdan alınır. Dava boyunca mazeretsiz olarak duruşmaya katılmama iki defadan fazla olamaz. TEMYİZ 31-Taraflar,kararın kendilerine tebliğinden itibaren on gün içinde,kararı temyiz edebilirler. Temyiz talebi ile,üst mahkeme olan Yargıtay dosyayı inceler. Temyiz edilen dosyanın örneği alınır ve asıl dosya Yargıtaya gider. Yargıtay incelemesi dosya üzerinde ve duruşmasız olarak yapılır.Yargıtaya giden dosya orada asıl ve vekillerce incelenemez. Yargıtaya gelen dosyadan bir nüsha oluşturulur.Asıl dosya temyiz eden lehine inceleme yapacak olan raportör savcıya,oluşturulan nüsha da verilen kararın doğruluğu yönünde inceleme yapacak olan raportör hakime verilir.En kısa zamanda hazırlanan raporlar ışığında,daire üyeleri heyeti olayı karara bağlar. Yargıtaya gelen dosya otuz gün içinde karara bağlanıp ilgili mahkemeye gönderilmek zorundadır. Yargıtay kararı aynen veya dosyadan anlaşılabilecek durumlar söz konusu ise düzelterek onaylayabilir. Temyiz talebi ret olunan kişi,ayrıca tüm mahkeme masrafları kadar bedeli hazineye öder. Temyiz incelemesi ile onaylanan kararlar için,temyiz isteminde bulunanın son olarak tebliğden itibaren on gün içinde Yargıtay Genel Kuruluna üst temyiz hakkı vardır.Karar burada da onaylanırsa başka bir yol yoktur. Yargıtay üst temyiz kurulu incelemesi on gün içinde neticelendirilip ilgili mahkemeye gönderilmek zorundadır. Temyiz üst kuruluna müracaat edip de sonuç alamayan kişi,o aşamaya kadarki tüm masrafları bir kat fazlası ile öder. YENİDEN YARGILAMA 32-Taraflarca temyiz olunmadan kesinleşen ve bir tarafın haksızlığa uğramasına sebep olması kuvetle muhtemel olan kararlar,savcının da uygun görmesi ile,temyiz mahkemesince incelenebilir.Bu incelemede bozulan karar, yeniden yargılama ile karara bağlanır. Yargıtayca incelenerek kesinleşmesine rağmen,daha sonra yeni delillerin ortaya çıkması söz konusu olmuş ise,ilgililerin talebi ile aynı mahkemede ve aynı dosya üzerinden yeniden muhakeme yapılır.Hakim öncelikle yeni durumun kararı etkiler nitelikte olup olmadığına karar verir.Yeni durum kararı etkilemeyecek nitelikte ise,yargılamanın yeniden yapılması talebi reddedilir.Yargılamanın yeniden yapılması talebinin reddi de temyiz edilebilir. KARARDAKİ HATALAR 33-Kesinleşmiş karardaki mağduriyet oluşturmayacak ve açıkça belli olan yazım hataları taraflardan birinin talebi ile düzeltilir. Oluşan hata taraflardan birinin mağduriyetini oluşturabilecek ise,ilgililer çağırılıp dinlenerek hatanın düzeltilmesine karar verilir. |