TİCARET KANUNU SORUNLAR Geçen zaman içinde en çok değişen şeylerden biri de ticaretin ilkeleri olmasına rağmen,geçmişteki ilkeleri geniş ve anlaşılmaz bir dilde anlatan ticaret kanunu acilen yenilenmelidir. Ticaretin ilkeleri basit,anlaşılır,uygulanabilir ve güvenli bir tarzda yeniden düzenlenmelidir. ÇÖZÜMLER Ticaret kanunu aşağıdaki şekilde yeniden düzenlenirse,ticaretle uğraşan herkes kendini ilgilendiren kuralları anlayarak,güvenle ve hızlı icraatlarda bulunabilecek,ticari hayat kolaylaşıp canlanacaktır. KANUNUN KAPSAMI 1-Ticaret kanunu; şirketler,alacak belirten belgeler,deniz ticareti ve sigortacılık konularını düzenler..Kanunda belirtilmemiş hususlarda ticari uygulamalar esastır. BORÇLARIN ÖDENMESİ 2-Vadesi gelmiş ticari borçlar,Devlet İstatistik Enstitüsünce en son açıklanmış altı aylık enflasyon oranında faiz işletilerek istenebilir. Önce şirketin alacakları,sonra taşınır malları en son da taşınmazları satılarak borçları ödenir. Borç için,ticari isimler de satışa çıkarılabilir. TESCİL 3-Şirket sahibi tacirler,şirketlerini isimlendirip ticaret siciline kaydettirir ve gerekli ticari defterleri tutarlar. Ticaret sicilleri,Ticaret Bakanlığına bağlı olarak çalışan ve her ilde yeteri sayıda örgütlenen Ticaret Sicil Büroları tarafından tutulur.Ticaret Sicil Bürolarının çalışma koşulları nizamname ile düzenlenir. Şirket isimleri ülke çapında verilir ve bir ismi birden fazla şirket kullanamaz. Şirket hukuken sicile işlenince kurulmuş olur, silinince de son bulur. Şirketin faaliyet konusu,hissedarlık durumları ve yönetim şekli sicile bildirilir.Şirket birbiri ile bağdaşmayan konularda faaliyette bulunamaz. Kaydı gereken konularda meydana gelen değişiklikler derhal sicile bildirilir,gerekir ise ilan olunur. Tescilsiz olarak faaliyette bulunan veya bildirilmesi gereken değişiklikleri bildirmeyenlere,aylık ciroları kadar para cezası uygulanır. Ticaret sicilleri alenidir,isteyen herkes bir şirketin sicili hakkında bilgi alabilir. Tescil kapsamı konularda sahte ve yanlış bilgi-belge kullananlar,resmi evrakta sahtecilik suçundan yargılanırlar.Sahte ve yanlış bilgi-belge kullanımı ile başkalarını zarara sokanlar,bu zararı öder. Şirketler,yaptığı muamelelerde isimlerini kullanır,idare ve faaliyet alanlarına belirli şekilde isim ve armalarını asarlar. Şirketler,şubelerini,ürünlerinin şekil ve isimlerini de tescil ettirebilir.Aynı isimde birden fazla tescil yapılamaz. HAKSIZ REKABET 4-Bir mal veya hizmetin daha fazla rağbet görmesi için haksız davranışlar sergilenmesi veya haksız bir bilgi ortaya atılması,haksız rekabeti oluşturur.Bu şekilde rekabeti suistimal edenler, oluşturdukları zararı tazmin eder ve ayrıca bu kadar ceza bedelini de hazineye öderler.Verilen mahkeme kararları medyadan duyurulur. Zarar görenin şikayeti üzerine,haksız rekabet yapanlar altı aydan iki yıla kadar hapis ile cezalandırılır. Şirket elemanlarının yaptığı haksız rekabetten,şirketler de sorumludur. Gereken özeni göstermeden haksız rekabete aracılık etmiş olan medya sahipleri de haksız rekabetten sorumludur. TİCARİ DEFTERLER 5-Şirketler;demirbaş,karar,gelen-giden evrak,personel,gelir ve gider defterlerini ayrı ayrı ve günlük olarak tutmak zorundadır. Ticari defterler Ticaret Sicil Bürosundan temin edilir,bu defterlerin her bir sayfası seri numaralıdır ve yok edilemez. Defterler bittikçe yenilenir ve kullanılan defterler en az on yıl saklanır. ŞİRKET HESAPLARI 6-Şirketler her ayın beşinci gününe kadar,bir önceki ayda yapılan işi,gelir ve giderleri belirterek rapor edip Ticaret Sicil Bürolarına bildirmek zorundadır. Şirketler tek bir banka ile çalışır ve harcamalarını banka aracılığı ile yapar. Şirketle çalışan kişi ve kurumlar da ödemelerini şirket hesabına yatırır. ACENTALIK 7-Şirket ürün veya hizmetlerini belli bir bölgede pazarlayana acenta denir. Şirket o bölgeye yeni bir acentalık veremez.Acenta ise şirket aleyhine iş yapamaz ,aldığı işi yarım bırakamaz. ŞİRKET ORTAKLIĞI 8-Para,emek,mal veya malın kullanım hakkı ortaya konarak şirkete ortak olunabilir.Ortaklık bedelleri net olarak belirlenir. Taahhüt edilen ortaklık payı derhal yerine getirilmez ise,şirket yönetimi bu bedeli faizi ile isteyebileceği gibi,ortağı çıkarabilir de. Şirket ortağının şahsi borcu için,ortaklık hissesi haczedilip satılabilir. Şirket borçları için sadece şirketin mallarına müracaat edilebilir,Alacaklı olanlar şirket sahiplerinin kasıt ve kötü niyetini ispatlayarak bunların şahsi mallarına da müracaat edebilirler. ANONİM ŞİRKET 9-Ortaklar yüzbin dolarlık teminat ibraz ederek anonim şirket kurabilirler. Bu teminat,vergi,işçi ücretleri ve ödenmeyen sair borçlar için bir güvencedir. Birden fazla anonim şirket bir araya gelerek holding oluşturabilir.Bunun için bir araya gelen şirketlerin ödenmiş sermayelerinin toplamının onmilyon doları aşması şarttır. Teminat işletme sermayesi olarak kullanılamaz,ancak şirketin feshi ve borçların tamamen ödenmesi sonrasında bölüşülebilir. Bankalar,döviz büroları,yirmi kişi ve fazlası işçi çalıştıran firmalar,sigorta ve seyahat acentaları,müteahitlik hizmeti sunanlar,anonim şirket olarak kurulurlar. Şirket için en az iki kişinin ortaklığı ve şirket bilgilerinin Ticaret Sicil Bürosuna bildirilmesi gerekir. Şirket ,yönetim kurulu kararları doğrultusunda yönetilir ve burada hisse çokluğu esasına göre karar alınır. Şirketi dışarıya karşı temsil edecek yetkililer de Ticaret Sicil Bürosuna bildirilir.Temsilcilerdeki değişiklikler de sicile bildirilir ve ilan olunur. Ortak sayısı beşden fazla ise,olağan işleri yönetmek için yönetim kurulu seçimi yapılır.Yönetim kurulu tüm defterleri tutar,önemli durumlarda genel kurulu toplantıya çağırır.Yönetim kurulu kusurlu davranışlarından dolayı sorumludur. Ortakların tüm işlemleri inceleme hakları vardır. Genel kurullar öncesinde şirketin alacak-borçları,mali durumu gösterir sair durumları ile kar-zarar durumu açıklanır. Yönetim kurulu üyeleri şirket ile aynı konuda kendi adına iş yapamaz, kendisi ile ilgili oylamalara katılamaz.Yönetim kurulu üyelerinin ücretleri,genel kurul tarafından belirlenir. Tüm ücretli çalışanları tayin ve denetim hakkı yönetim kuruluna aittir. Yönetim kurulu en az üç kişiden oluşur,hissedar olmayanların da yönetim kurulu üyesi olması mümkündür.Üyeliği sona erenin yerine yedek üye geçer. SERMAYESİZ KURULUŞ 10-Belli bir ticari amaç için,birçok ortak ile birlikte ve sermayesi sonradan toplanacak şekilde de şirket kurulabilir. Bu durumda kurucu üyeler,şirketin amacı,asgari sermaye oranı ve bir hisse miktarının bedelini belirleyip Ticaret Sicil Bürosuna başvurur.Başvuranlara ön kayıt belgeleri verilir ve bir banka hesabı oluşturulur. Hissedar olmak isteyenler banka hesabına paralarını yatırırlar,yüzbin dolar karşılığını aşan bir sermaye oluşunca genel kurul yapılıp;yönetim kurulu seçimi hisse senedi çıkarma, bina-arazi alımı gibi işlemlere karar verilir. İlk genel kurula kadar, kurucu üyeler her türlü işlem ve masrafları yapar. Kurucu üyeler ilk genel kurulda oy çokluğu ile ve belge ibraz ederek masraflarını alabilirler.Genel kurulda ücret de verilebilir. Yönetim kurulu oluşturulunca anonim şirket resmileşir. Kuruluş altı ay içinde tamamlanamaz ise,yatırılan paralar dağıtılır. DENETİM 11-Yönetim kurulu üyesi kadar da denetim kurulu üyesi seçilir.Denetim kurulu üyeleri maaşlıdır ve hissedar olmaları şart değildir. Denetçilerin yönetim kurulu üyeleri ile başka ortaklığı ve bunların üçüncü dereceye kadar akrabası olmaması şarttır. Genel kurul,yönetim kurulu üyelerini her zaman görevden alabilir. Görevden alınan üye hissedar değil ise ve açık bir suçu yok ise tazminat isteyebilir. Denetçiler şirketin tüm işlemlerini inceler,aylık rapor tutup bunu yönetim kuruluna sunar ve gerekli görür ise genel kurulu toplantıya çağırır. Denetçiler kendilerine ulaşan şikayetleri de araştırır,şirket içinde oluşan suçları mahkemeye bildirirler. Şirket sırlarını açıklayan veya şirkete zarar veren denetçiler,yaptıklarından dolayı sorumludurlar. GENEL KURUL 12-Organların seçimi,hesapların tasdiki,kar dağıtımı,şirket tüzüğünün değiştirilmesi gibi işlemlerin yapıldığı, ortakların katılımı ile oluşan en yetkili organdır. Ortağın kendisi veya vekilince kullanılan oylarla ve hisse miktarının çoğunluğuna göre karar alınır. Alınan kararı etkileyecek şekilde oylamaya hile karıştırılmış ise, ortaklardan birinin talebi ile mahkeme genel kurul kararını iptal eder. Yeni kurulan şirketler en geç altı ay içinde ve sonrasında en geç yılda bir olmak üzere genel kurul toplantısı yapar. Genel kurul tarihi,bilanço özeti ve gündem en az onbeş gün öncesinden tüm hissedarlara bildirilir. Yönetim veya denetim kurulu,önemli bir sebebe binaen olağanüstü genel kurul yapabilir. Hissenin yüzde yirmisine sahip olanlar da denetim kuruluna müracaat ile ve uygun bir gerekçe göstererek olağanüstü genel kurul isteyebilir.Denetim kurulu hissedarların talebini geri çevirir ise,hissedarlar mahkemeye müracaat edebilir. Olağan genel kurul toplantılarında; yönetim ve denetim kurulu raporları okunur,yapılan işlemlerin ve geçmiş dönem hesaplarının ibrası oylanır.Daha sonra karların nasıl değerlendirileceği,yeni yönetim ve denetim kurullarının seçimi ve ücretleri belirlenir.Varsa sair gündem maddeleri karara bağlanır. Toplantının yapılabilmesi için hisse oranının yarıdan fazlasının katılımı şarttır. Bütün hissedarlar çağrısız toplanmış ise,genel kurul gibi karar alabilirler. SERMAYE ARTTIRIMI 13-Genel kurul kararı ile,hissedarlara yönelik veya halka arz şeklinde yeni hisseler oluşturulup sermaye artışı yapılabilir. Halka arz şeklinde hisse senedi oluşturulacak ise,şirketin son beş yıllık karlılık durumu açıklanır.Halka arz süresi içinde, hissedar olmak isteyenlere şirket bilgileri verilir. Şirket,alacaklılara zarar vermeden,sermaye azaltması yapabilir. HİSSE SENETLERİ 14-Hisse senedinin tanesi,piyasaya çıkarıldığı tarih itibarı ile,yirmi doların altında ve elli doların üzerinde olamaz. İmtiyazlı hisse senedi düzenlenemez. Ortak sayısı yüz veya hisse adedi beşbinden az ise,hisselerin öncelikle ortaklara devredilebileceği,alınan hisse senedinin belli süre devredilemeyeceği gibi hisse devrine sınırlamalar getirilebilir. Şirket tescil edilmeden hisse senedi düzenlenemez. Hisse senedinde;kaç pay olduğu,veriliş tarihindeki değeri,şirkete ait bilgiler belirtilir. İsme yazılı hisse senetlerinin devri;devreden ve devralanın müracaatı sonrası şirket tarafından yeni sahip adına hisse senedi düzenlenip verilmesi ile geçerlilik kazanır. ŞİRKETİN SONA ERMESİ 15-Belli amaç için kurulan şirketler,amaçlarının gerçekleşmesi veya amaçlarının gerçekleşemeyeceğinin ortaya çıkması ile, belli süre için kurulanlar da sürenin dolması ile kendiliğinden son bulur. Şirket sermayesinin iş yapamayacak düzeye inmesi,ortak sayısının ikiden az sayıya düşmesi,başka şirkete katılma,iflas ve genel kurul kararı ile şirketler sona ererler. Sona eren şirketin yönetim kurulu tasfiye kuruluna dönüşür ve ticaret sicil bürosu denetiminde mallar paraya çevrilip dağıtılır. Tasfiye aşamasında öncelikle,şirketin alacak ve borçları arıştırılır,borçlu ve alacaklıların müracaatı sağlanır. Mevcut mallar borcu karşılamıyor ise,orantılı ödeme yapılır. Tasfiye sonrasında artan paralar üç ay bekletilir,bu sürede de alacaklılar müracaat edip alacağını alabilir. Tasfiye sonunda,sicilden isim silinir. Şirketlerin birleşmesi veya devir olması halinde,yeni oluşan veya devralan şirket,önceki şirket borçlarından sorumludur. LİMİTET ŞİRKET 16-İki veya daha fazla kişinin belirli bir ticari amaç için,otuzbindolar teminat göstererek kurup ticaret sicil bürosuna tescil ettikleri şirkettir. Limitet şirket hisse senedi çıkaramaz,anonim şirkete mahsus işleri yapamaz.Birbiri ile bağlantısı olmayan işler de yapılamaz. Tüm ortaklar kuruluş mukavelesini imzalar.Ortak sayısı elli kişiden fazla olamaz. Limitet şirketin aylık cirosu ikiyüzbin doları,hissedar sayısı da elliyi geçer ise teminat artırımı ile anonim şirkete dönüşmek zorunluluğu oluşur.Ayrıca genel kurul kararı ile her zaman anonim şirkete dönüşülebilir. Şirket ortağı hissesini hissedar olmayan birine satar ise,satın alan kişi satın aldığı miktardaki hisse senetlerinin % 5 değerini şirkete ödemeden devir kesinlik kazanmaz. Sair hususlar,anonim şirket gibidir. ALACAĞI BELİRTEN BELGELER 17- Bir borç kabul edilmemekte ise,borcun öncelikle yazılı belge ile ispatı gerekir. Düzenlenen senette,alacaklı,borçlu,borç miktarı,ödeme zamanı belirtilir. Düzenlenen çek ise, banka adı ve hesap numarası da belli olmalıdır. Senetler maliye bakanlığı tarafından seri numaralı olarak taklit edilemeyecek şekilde bastırılır ve kolayca temin edilecek şekilde satışa sunulur. Çekler ise ilgili bankalar tarafından maliye bakanlığınca belirtilen şekilde bastırılır.Çekin her bir yaprağı üzerinde,banka tarafından azami ne kadar miktar için güvenceli olduğu belirtilir ve bu miktarın üzerinde çek düzenlenemez. Çek yaprağı üzerinde,bu çekin hangi tarihe kadar banka tarafından güvenceli olduğu da belirtilir.Vade tarihi bu güvence süresini aşıyor ise,bankanın ödeme sorumluluğu yoktur. Çek vade gününden,bankanın belirttiği geçerlilik süresinin bitimine kadar bankaya ibraz edilip tahsil edilebilir.Bu arada tahsil edilmemiş çekler senet gibidir. Banka,alacaklı ve borçlu ile birlikte,gününde ödenmesi garantili olan özel bir çek veya çekler de oluşturabilir. Senet veya çek üzerinde borç miktarı rakam ve yazı ile yazılmış ise,oluşan çelişkide yazı geçerli sayılır. Alacaklı,alacağının nereden kaynaklandığını ve ödenmediğini ispatlayarak, alacağı tahsile hak kazanır. Çek ve senet,borçlunun el yazısı ile ve bir anda düzenlenir.Başka kalem ve yazı ile yapılan eklemeler sonradan yazılmış sayılır. Elindeki alacak belgesini kaybeden kişi durumu mahkemeye bildirir. Mahkeme borçlunun bu borcu emanet hesaba yatırmasını sağlayıp vadeden itibaren iki ay bekler.Mahkemeye veya borçluya müracaat olmaz ise bu bedel belgeyi kaybettiğini iddia edene ödenir. Üçüncü bir şahıs her zaman, yapılan ödemenin kendisine yapılmasını gerektiğini ispatlayarak bedeli talep edebilir. Senet veya çeki elinde bulunduran,kime devrettiğini belirtip,imzalayıp teslim ederek bu alacağını devredebilir.Alacağı devralan,öncelikle senet borçlusundan,alamadığı takdirde de alacağı devredenden bu alacağı tahsil yetkisine sahiptir. Alacağı devredip de borcu ödeyenler,kendinden önceki devredenler ile asıl senet borçlularına müracaat ile bu bedeli tahsil edebilirler. "Bedeli tahsil içindir" ibaresi ile imzalanıp devredilen alacak belgelerinde, devir alan şahıs tahsil ettiği bedeli devredene getirip teslim etmek zorundadır. Alacak belgeleri her cins para yazılarak oluşturulabilir.Borçlunun yabancı parayı temininde güçlük var ise, vade günü o paranın değerinden Türk lirası olarak borcunu öder. Senet bedeli alacaklıya, teslim ile borçtan kurtulunur.Alacaklı farklı yerde ise veya alacak devredilmiş ise,alacaklı borçluya müracaat eder veya bankayı aracı yapar.Aracı banka senedi borçluya yakın şubesine gönderir ve para ödendiğinde de parayı alacaklıya ulaştırır. Borcu kısmen ödeyen,alacak belgesinin yeniden düzenlenmesini veya bu durumun belgeye işlenmesini isteyebilir. Senet ve çeklerdeki tahrifatlar,resmi evrakta tahrifat gibi cezayı gerektirir. Tahrif edilmiş senet veya çeki devredenler,devrettikleri şekli ile sorumludur. Senet ve çekler hamiline olarak düzenlenemez,hamiline devredilemez. Senet veya çeki zor ile veya kandırılarak imzalayanlar,mahkemeye başvurarak iptal isteyebilirler. DENİZ TİCARETİ 18-Ağırlığı elli tonun veya değeri yirmibin doların üzerinde olan gemiler gemi siciline kayıt edilmek zorundadır.Gemi siciline kayıtlı gemi üzerine geminin ismi ve bağlı olduğu sicil yeri yazılır. Gemiyi idare eden kişinin gemi sicil bölgesinde ikamet etmesi gerekir. Gemi sicilleri, liman işletmeleri içinde yer alır.Gemiler ile ilgili haciz ve tedbirler gemi siciline işlenir. Tescilli gemiye,iki yıllığına ruhsat verilir.Ruhsatı olmayan gemi,yolcu ve yük taşıyamaz,denize açılamaz. Batan,hurdaya çıkan ve başka sicile nakledilen gemilerin ve yirmi yıl işlem görmemiş gemilerin kaydı sicilden silinir. Gemideki esaslı değişiklikler ve gemi sahibinin değişmesi sicile işlenir. Gemi kazası veya batması halinde,gemi sigortalı ise,öncelikle gemi siciline işlenmiş olan borçlar ödenir. Gemi üzerinde alacağı olanların gemiyi sigorta yaptırması veya ödenmeyen sigorta primlerini ödemesi mümkündür. Gemi personelinin kusurundan gemi sahibi sorumludur. Gemiyi bir şirket işletiyor ise,şirketin yönetim kurulu gemiyi de idare eder. Gemi için bir müdür tayın edilir ise,kaptan müdürden talimat alır. Yük ve yolcu taşımada taraflar istediği gibi anlaşabilir,geminin tamamı veya belli bir bölümü kiralanabilir,ulaşım süreleri konulabilir. Kaptan yolcu ve yükü ulaştırmak için her türlü önlemi alır,gerekirse yolu değiştirebilir,başka gemiye aktarma yapabilir. SİGORTA 19-Sigorta şirketleri,yaptıkları sözleşme karşılığı aldığı pirim ile rizikoları üstlenir. Bir grup insan aralarında anlaşarak müşterek rizikoyu sigortalayabilir. Sigorta sözleşmesinde,üstlenilen riziko, prim ve primin ödenme şekli belirtilir. Bir mala sahip olanlar,malı nakil veya muhafaza edenler ve mal üzerinde menfaati olanlar bu malı sigortalayabilirler. Bir riziko birden fazla sigortalanamaz.Birden fazla sigorta yapılmış ise, bunu ispatlayan sigortacılar tazminat ödemezler. Sigorta ettiren yanlış bilgi vermiş veya ayıplı malı sigorta ettirmiş ise tazminat alamaz.Ayrıca sigorta şirketinin şikayeti ile;birden fazla sigorta yaptıran,yanlış bilgi veren veya ayıplı malı sigorta ettirenler, sigortalananın bedeli kadar tazminatı hazineye ödemeye mahkum edilir. Sigorta ettiren,sigorta konusunu korumak ve kusurlu davranışlardan uzak durmak zorundadır,aksi halde tazminat alamaz. Sigorta ettiren,rizikonun gerçekleşmesinden sonra en kısa zamanda ve olayın belgeleri kaybolmadan sigorta şirketine başvurur.Sigorta şirketi de en kısa zamanda tazminatı öder. Taksitle ödenen pirim var ise ve riziko öncesinde taksitler aksatılmış ise tazminat ödenmez. Uzun süreli sigortalarda riziko değişir ise,prim de değiştirilebilir. Sigortalı mal sahibi değişince,yeni mal sahibi rizikonun gerçekleşmesinden önce sözleşmenin kendi adına devamını istemiş ise, sigorta aynen devam eder. Üçüncü şahsın kusuru ile tazminat ödeyen sigorta şirketi,ödediği tazminatı kusuru oranında üçüncü şahıstan talep edebilir. Taraflar istedikleri gibi,istedikleri rizikoları sigorta konusu yapabilir. Riziko oluşunca,sigortalı kendi imkanları ile tespit ettiği zarar miktarını talep eder.Sigorta şirketi bu durumu da nazara alarak bir bedel belirleyip ödeme yapar.Yapılan ödemeyi az bulan sigortalı,aradaki farkı dava konusu yapabilir. Mahkeme tarafından belirlenen fark ödenen tazminatın dörtte birini geçer ise, sigorta şirketi bu kadar bedeli de ceza olarak hazineye yatırır. Banka hesapları,binalar,taşıma araçları ve taşınan yük-yolcular zorunlu olarak sigorta kapsamındadır.Zorunlu sigorta kapsamında olup da sigortası yapılmayan konular üzerinde hukuki işlem yapılamaz. |